Read

เสื้อผ้ามีชีวิต เครื่องนุ่งห่มจากการเพาะเลี้ยงจุลินทรีย์ที่ช่วยดูแลสุขภาพคนใส่

พามารู้จักกับผลิตภัณฑ์จากการหมักที่ไม่ใช่เบียร์ ไม่ใช่ไวน์ แต่เป็น “เสื้อผ้า” จากจุลินทรีย์

author : ภานุชิตชัย พล
Date : 23 April 2021

        คอลเลคชั่นเสื้อผ้าของคุณซูซาน ลี เป็นแจ็คเก็ตเก๋ๆ ที่ไม่ได้ผลิตจากการถักทอแต่เกิดจากการหมัก

        พอลองมาคิดดูแล้ว เรารู้สึกว่าอุตสาหกรรมสิ่งทอกำลังเติบโตไปอย่างน่าตื่นตาตื่นใจ เพราะนอกจากสีและสไตล์ คุณซูซาน ลี (Suzanne Lee) เจ้าของหนังสือ Fashioning The Future: tomorrow’s clothes ได้พาแฟชั่นไปไกลด้วยการนำเทคโนโลยีชีวภาพอย่างจุลินทรีย์มาใช้ในการผลิตเสื้อผ้าหลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็น sportswear หรือเสื้อผ้าสไตล์หรูหรา

Photograph by fashionunited.uk

ขยะจากสิ่งทอ

        อาจพูดได้ว่านอกจากจะเป็นนักปรุงอาหารแล้ว มนุษย์ยังเป็นแฟชั่นนิสต้าตัวยง ในรอบหลายปีมานี้ เรามักได้ยินเรื่องของ ฟาสต์แฟชั่น (fast fashion) และผลเสียต่อสิ่งแวดล้อมตามมาจนชินหู ว่าเป็นแฟชั่นที่ผลิตอย่างรวดเร็วและต้นทุนน้อยเนื่องจากใช้วัสดุไม่มีประสิทธิภาพแถมเพิ่มขยะในธรรมชาติ

        เสื้อผ้าฟาสต์แฟชั่นมักผลิตจากเส้นใยโพลีเอสเตอร์ที่มีราคาต่ำแต่สร้างปัญหาสูงต่อสิ่งแวดล้อมอย่างก๊าซเรือนกระจก แม้ว่าบางคนจะเลี่ยงไปใช้เส้นใยจากฝ้ายแต่ ฝ้าย 1 กิโลกรัมต้องใช้น้ำถึง 10,000 – 20,000 ลิตร ถ้าคิดไม่ออกว่ามากแค่ไหนลองหลับตานึกถึงน้ำดื่มขวดลิตรวางเรียงราย 1 หมื่นขวด และเพราะปริมาณน้ำที่ถูกใช้ไปอย่างมากมายจึงส่งผลต่อการขาดแคลนน้ำในจีนและอินเดีย การขาดแคลนน้ำก็ยังส่งผลต่อสภาพอากาศอีกด้วย

Photograph by ideas.ted.com

แฟชั่นจากถังหมัก

        ประกายไฟจุดเล็กๆ ได้เกิดขึ้นในวงการแฟชั่น ปีพ.ศ. 2546 คุณซูซานพบกับนักชีววิทยาที่เชี่ยวชาญด้านวัสดุศาสตร์อย่างคุณเดวิด เฮปเวิร์ท (David Hepworth) เป็นครั้งแรก เมื่อคนที่สนใจแฟชั่นและชีววิทยามารวมตัวกัน คุณเดวิดได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นในวงสนทนาว่าเราสามารถนำเส้นใยจากจุลินทรีย์มาใช้ทดแทนเส้นใยฝ้ายได้ พวกเขาจึงเปลี่ยนโรงรถและห้องน้ำให้เป็นโรงเพาะเลี้ยงจุลินทรีย์และห้องทดลองเฉพาะกิจ สิบปีถัดมาบริษัท BioCouture จึงถือกำเนิดขึ้นและวัสดุชีวภาพที่กลายมาเป็นเสื้อผ้าสำหรับสวมใส่ก็ออกสู่สายตาผู้คน

Photograph by House of Radon, © Biocouture.

เส้นใยจากจุลินทรีย์

        เสื้อผ้าชุดหนึ่งกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างมหาศาล พวกเขาจึงจินตนาการถึงแฟชั่นที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืนในระยะยาว นี่คือจุดกำเนิดของเสื้อผ้าจากการหมัก คุณซูซานเล่าใน TED ว่าใช้กระบวนการใกล้เคียงกับการผลิตเบียร์ในอุตสาหกรรมอาหารยิ่งกว่าโรงงานผลิตสิ่งทอเสียอีก นับเป็นหนึ่งในการเปลี่ยนแปลงแนวคิดอุตสาหกรรมครั้งใหญ่

        เสื้อแจ็คเก็ตและรองเท้าทั้งหมดทำมาจากจุลินทรีย์ ยีสต์ เชื้อราและสาหร่าย เริ่มจากนำชาเขียวและน้ำตาลมาหมักในถังหมัก โดยจะไม่ใช่น้ำตาลเกรดอาหารเพราะมีต้นทุนสูง จึงเลี่ยงมาใช้น้ำตาลจากเศษเหลือในอุตสาหกรรมแทน นับเป็นการกำจัดขยะได้อีกทาง วิธีการนี้จะคล้ายกับการทำคอมบุชา (kombucha) น้ำตาลที่ใส่ลงไปด้วยจะกลายเป็นอาหารของจุลินทรีย์ ทำให้จุลินทรีย์เติบโต ได้เป็นเส้นใยเซลลูโลสที่มีความหนาพอ เมื่อทิ้งไว้ให้แห้งจะคล้ายกับหนังเทียมที่ทำมาจากพืช

        สิ่งที่ทำให้คุณซูซานสนใจยิ่งขึ้นไปอีกคือ เสื้อผ้าจากจุลินทรีย์เป็นสิ่งที่สามารถย่อยสลายได้ ไม่ใช่แค่การย่อยสลายทางชีวภาพที่ไม่รู้ว่าต้องรออีกสิบหรือร้อยปี แต่ย่อยสลายได้ในเวลาอันสั้นไม่ต่างกับเปลือกผักและผลไม้เลย

        แม้ว่าจุลินทรีย์ในเสื้อผ้าที่ได้ทดลองเย็บปักและออกแบบหลังจากหมักจะเป็นจุลินทรีย์ที่ตายแล้ว แต่พวกเขาเชื่อว่าในอนาคตจะสามารถสร้างเสื้อผ้าที่เต็มไปด้วยเชื้อจุลินทรีย์ที่มีชีวิต ซึ่งจุลินทรีย์มีชีวิตจะทำงานร่วมกับร่างกาย และอาจเป็นตัวส่งสัญญาณบ่งชี้โรคภัยของคนที่กำลังสวมเสื้อผ้าอยู่ หรืออาจจะช่วยรักษาและบำรุงผิวพรรณเพียงแค่สวมใส่ได้ด้วย

        มีคนบอกว่าเสื้อผ้าสำคัญกับจิตใจเพราะเป็นส่วนหนึ่งในการแสดงออกถึงอัตลักษณ์เฉพาะบุคคล แต่ไม่ใช่สิ่งจำเป็นที่สุดในการดำรงชีพ เราไม่ขอตัดสินว่าชุดความคิดนี้ผิดหรือถูก แต่สิ่งหนึ่งที่เชื่อแน่ๆ เลยคือหากในอนาคตสามารถนำจุลินทรีย์หลากหลายชนิดอย่างเช่นเชื้อที่ถูกใช้ผลิตยาต้านมาลาเรียมาถักทอเป็นเสื้อผ้าและสามารถจำหน่ายในท้องตลาดได้อย่างทั่วถึง เครื่องนุ่งห่มจะไม่ใช่เพียงสิ่งที่ห่อหุ้มเพื่อความสวยงามแต่ยังเพิ่มความแข็งแกร่งให้กับมนุษยชาติ ราวกับว่าเปลี่ยนการออกแบบแฟชั่นที่คุ้นเคยให้เป็นการออกแบบโลกที่ดีกว่าเดิม

 

อ้างอิง

https://www.dezeen.com/2021/03/10/public-school-compostable-trainers-theanne-schiros-onexone/

https://www.dezeen.com/2014/02/12/movie-biocouture-microbes-clothing-wearable-futures/

https://www.ted.com/talks/suzanne_lee_grow_your_own_clothes/transcript?language=th

https://publications.parliament.uk/pa/cm201719/cmselect/cmenvaud/1952/full-report.html#heading-7

https://wrap.org.uk/resources/report/valuing-our-clothes-cost-uk-fashion